Türkiye Tarımında Son 25 Yıllık Kayıplar ve Çiftçinin Borç Yükü
Türkiye'de tarım sektörünün son 25 yılda yaşadığı yapısal sorunlar, açıklanmayan resmi veriler ve artan borç yüküyle yeniden gündeme geldi. İktidarın genel tarım sayımını 2026 yılının ikinci çeyreğinde açıklayacağını duyurmasına rağmen sonuçların hâlâ yayımlanmaması dikkat çekerken, 1927 ile 2001 yılları arasında yedi kez yapılan tarım sayımının 2002'den bu yana yapılmadığı belirtildi. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın 2024 yılında "Türkiye Yüzyılı, tarımın yüzyılı olacak" diyerek duyurduğu genel tarım sayımının anket usulüyle yapılacağı açıklanmıştı.
Tarımda Artan Borçlar Ve Bütçe Rakamları
2007 yılında çıkarılan Tarım Kanunu'nda yer alan ve tarımsal desteklerin gayrisafi millî hasılanın en az yüzde 1'i olması yönündeki hüküm yıllardır uygulanmazken, çiftçinin destek alacakları 2 trilyon TL'ye dayandı. 2026 yılının Ocak-Eylül döneminde bütçeden faize 2 trilyon 248 milyar lira harcanırken, tarımsal desteklemelere 114 milyar lira ve yatırımlara 583 milyar lira ayrıldı. Bu tabloda bütçedeki faiz harcamaları tarımsal destekleri 20 kat, yatırımları ise 4 kat aştı. Üreticiler artan girdi maliyetleri, düşük alım fiyatları ve borç yükü altında üretim yapmaya çalışırken, artan girdi maliyetleri çiftçileri tarlada zor durumda bıraktı.
TÜİK verilerine göre 2002 yılında yaklaşık 7,5 milyon kişinin istihdam edildiği tarım sektöründe çalışan sayısı 4 milyon 560 bine geriledi. Sektördeki oransal düşüş yüzde 39'a ulaştı. 2025 yılında tarımsal istihdam bir önceki yıla göre 267 bin kişi azalarak toplam istihdam içinde yüzde 14,0 pay alırken, 2026 yılının ilk çeyreğinde bu oran yüzde 13,8'e düştü ve çalışan sayısı 44 bin kişi daha azaldı.
Çiftçinin Kredi Borcu 1,3 Trilyon Lirayı Aştı
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası ve BDDK verilerine göre, 2002 yılında 2,5 milyar lira olan çiftçilerin bankalara olan kredi borcu, 2026 yılı Mart ayı itibarıyla 1 trilyon 355 milyar 462 milyon TL'ye çıktı. Tarım, avcılık ve ormancılık faaliyetleri birlikte değerlendirildiğinde toplam borç yükü 1 trilyon 371 milyar 425 milyon TL'yi bulurken, takibe düşen kredi miktarı 21 milyar 203 milyon lira olarak kaydedildi. Öte yandan TÜİK verilerine göre 2002'de 26 milyon 579 bin hektar olan toplam işlenen tarım alanı ve uzun ömürlü bitki alanı, 2024 yılında 24 milyon 2 bin hektara geriledi. Ziraat Mühendisleri Odası'nın 2026 raporunda toplam tarım arazisi varlığı 23 milyon 978 bin hektar olarak belirtilirken, 2002 yılına kıyasla kaybedilen tarım alanı büyüklüğü yaklaşık 2 milyon 601 bin hektara ulaştı.
Kaynak: Birgün
